Luật Tòa án chuyên biệt: Hoàn thiện thiết chế tư pháp cho Trung tâm tài chính quốc tế
Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế thông qua để kịp thời đáp ứng yêu cầu của thực tiễn, thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị, triển khai thi hành Luật số 81/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Tổ chức Tòa án nhân dân và Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội về Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam.
Sáng 7/1/2026, Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước công bố Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế cùng 11 luật khác vừa được Quốc hội thông qua.
Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước, Trợ lý Chủ tịch nước Cấn Đình Tài chủ trì họp báo. Cùng dự, về phía Tòa án nhân dân tối cao có Phó Chánh án Nguyễn Văn Tiến.
Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Tiến phát biểu tại họp báo.
Trước đó, ngày 11/12/2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế số 150/2025/QH15, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2026. Luật do Tòa án nhân dân tối cao chủ trì xây dựng, gồm 44 điều, 05 chương.
Đặc thù theo chuẩn mực và thông lệ quốc tế
Phát biểu tại họp báo, Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Tiến cho biết, Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế là cấu thành, điều kiện quan trọng để Trung tâm tài chính quốc tế hoạt động hiệu quả, đảm bảo niềm tin của nhà đầu tư. Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế thuộc hệ thống Tòa án nhân dân, được tổ chức theo mô hình hiện đại, chuyên nghiệp, tiên tiến, có cơ chế giải quyết tranh chấp đặc thù, vượt trội, tương thích với chuẩn mực và thông lệ quốc tế, có thẩm quyền giải quyết vụ việc về đầu tư, kinh doanh tại Trung tâm tài chính quốc tế.
Luật này quy định về nhiệm vụ, quyền hạn; tổ chức bộ máy; thẩm quyền, trình tự, thủ tục tố tụng; thi hành bản án, quyết định; Thẩm phán, Thư ký Tòa án, người đại diện của các bên; bảo đảm hoạt động của Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế (sau đây gọi là Tòa án chuyên biệt).
Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Tòa án chuyên biệt gồm 09 nguyên tắc, trong đó có những nguyên tắc quan trọng, đặc thù như: Độc lập theo thẩm quyền xét xử; Giải quyết vụ việc công bằng, minh bạch, vô tư, khách quan, nhanh chóng, hiệu quả; Thủ tục tố tụng linh hoạt, đặc thù theo chuẩn mực và thông lệ quốc tế;…
Quy định áp dụng pháp luật Việt Nam, pháp luật nước ngoài, tập quán thương mại quốc tế theo thỏa thuận của các bên trong trường hợp giao dịch có ít nhất một bên tham gia là cá nhân, tổ chức nước ngoài.
Toàn cảnh họp báo.
Bổ nhiệm Thẩm phán là người nước ngoài và dùng tiếng nói, chữ viết là tiếng Anh
Thành lập Tòa án chuyên biệt đặt tại Thành phố Hồ Chí Minh. Cơ cấu tổ chức của Tòa án chuyên biệt gồm: Tòa Sơ thẩm; Tòa Phúc thẩm; Bộ máy giúp việc. Tòa án chuyên biệt có Chánh án, Phó Chánh án, Chánh tòa, Phó Chánh tòa, Thẩm phán, Thư ký Tòa án, công chức khác và người lao động.
Đặc biệt, Phó Chánh án Nguyễn Văn Tiến thông tin, Thẩm phán Tòa án chuyên biệt được Chủ tịch nước bổ nhiệm từ những nguồn sau: (1) Người nước ngoài; (2) Công dân Việt Nam. Quy định về tiêu chuẩn, điều kiện bổ nhiệm, nhiệm kỳ, chế độ làm việc, việc quản lý, giám sát, trách nhiệm của Thẩm phán, việc miễn nhiệm, cách chức, biệt phái, bảo vệ Thẩm phán.
Tòa án chuyên biệt có thẩm quyền giải quyết vụ việc phát sinh giữa các thành viên Trung tâm tài chính quốc tế với nhau hoặc giữa thành viên Trung tâm tài chính quốc tế với cơ quan, tổ chức, cá nhân khác không phải là thành viên Trung tâm tài chính quốc tế quy định tại Điều 13 của Luật này.
Quy định tiếng nói, chữ viết dùng trước Tòa án chuyên biệt là tiếng Anh hoặc tiếng Anh kèm theo bản dịch tiếng Việt. Bản án, quyết định của Tòa án được ban hành bằng tiếng Anh hoặc tiếng Anh kèm theo bản dịch tiếng Việt.
Về thi hành bản án, quyết định của Tòa án chuyên biệt
Việc xét xử sơ thẩm bằng 01 Thẩm phán. Trường hợp vụ việc phức tạp, theo đề nghị của các bên, Chánh án Tòa án chuyên biệt quyết định việc xét xử sơ thẩm bằng Hội đồng gồm 03 Thẩm phán. Việc xét xử phúc thẩm bằng Hội đồng gồm 03 Thẩm phán. Pháp luật tố tụng được áp dụng để giải quyết vụ việc tại Tòa án chuyên biệt được thực hiện theo quy định của Luật này và Quy tắc tố tụng bảo đảm linh hoạt, rút gọn.
Quy định Tòa án chuyên biệt có thẩm quyền ra quyết định thi hành các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa Sơ thẩm, Tòa Phúc thẩm. Thẩm phán thi hành án có thể ra quyết định để đảm bảo việc tổ chức thi hành án, quyết định áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành án. Trường hợp có sự chống đối, cản trở việc thi hành bản án, quyết định, Tòa án đề nghị lực lượng công an phối hợp bảo đảm trật tự, an toàn theo quy định của pháp luật.
Việc xây dựng Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế nhằm:
(1) Xây dựng Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế theo mô hình đặc thù thuộc hệ thống Tòa án nhân dân, được tổ chức theo mô hình hiện đại, chuyên nghiệp, tiên tiến, phù hợp với chuẩn mực, thông lệ quốc tế, có chức năng giải quyết vụ việc về đầu tư, kinh doanh tại Trung tâm tài chính quốc tế. Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế có tổ chức bộ máy phù hợp; thủ tục tố tụng linh hoạt, hiệu quả, minh bạch, tin cậy; đội ngũ Thẩm phán chuyên nghiệp, uy tín ngang tầm quốc tế, đáp ứng yêu cầu giải quyết các vụ việc phát sinh.
(2) Tạo cơ chế giải quyết tranh chấp đặc thù, vượt trội, công bằng, hiệu lực, hiệu quả tương thích với chuẩn mực và thông lệ quốc tế, phù hợp với điều kiện của Việt Nam nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư, lợi ích của quốc gia, thu hút tranh chấp được giải quyết tại Tòa án chuyên biệt.
(3) Đáp ứng yêu cầu xây dựng, vận hành Trung tâm tài chính quốc tế; góp phần thu hút đầu tư nước ngoài vào Trung tâm tài chính quốc tế; xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, ổn định, tăng cường niềm tin của nhà đầu tư, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Mai Đỉnh - Đỗ Việt
Nguồn: Báo Công lý